Toko Online terpercaya www.iloveblue.net

Toko Online terpercaya www.iloveblue.net
Toko Online terpercaya www.iloveblue.net

Tuesday, 15 December 2009

Wuncal Wuncul Galungan

Olih Nyoman Manda

Nyabran dina Buda Kliwon Dungulan sabilang nem sasih apisan, wénten rerahinan gumi, Rerahinan Galungan/Kuningan, rerahinan agama cihna pangéling kamenangan dharma lawan adharma. Rerahinan puniki ngawit saking pitung rahina sadurung Galungan, Buda Pon Sungsang ngantos Buda Kliwon Paang (Buda Kliwon Pegat Uakan). Rehainan sané laminnyané abulan pitung dina pucaknyané ring Buda Kliwon Dungulan lan Saniscara Kliwon Kuningan.

Ri tatkala rerahinan puniki kramané ngaturang subakti sakadi liangé krana prasida naméngin sang Kala Tiga. Malantaran asapuniki, mawinan prasida nglanturang kauripanné sakadi mangkin, prasida nébéngin angga saking serangan Buta Kala (Betari Durga sakadi palemahannyané) sané setata nguji lan ngusak-asik kesabaran jadmané. Taler parebat rauh saking Bhuta Kala sané tiosan sekadi Kala Kadabah, Kala Amengkurat, Kala Rangda Tiga. Pangusak-asik para kala puniki tan surud-surud ngantos Buda Kliwon Paang (Pegat Uakan).

Sahanan paweweh punika kasengguh Uncal Balung, inggih punika masa sané nénten becik nglaksanayang yadnya sané mabuaka. Sakadi pangabénan, pawiwahan. Sakadi riinné tan purun pisan kramané nglaksanayang yadnya salami suén Uncal Balung puniki, Napi malih yan Galungan nemu Tilem. Sapatutné ri tatkala puniki ngaturang labaan marupa segehan cacahan mawor keladi, byakala, mangda sang kala tan ngusak-asik sahasa prasida somya sih ring jadmané. Niki banget pangeres kalané yan jadmané sakadi lali napi malih yan mangun yadnya mabuaka. Napi malih pacang nglaksanayang yadnya pangabénan, krana upacara puniki pastika kapuput antuk nunas tirta ring Pura Panguluning Sétra. Betari Durga sakadi prabawa stri Betara Siwa sané pastika nyeneng drika, pastika tan kalugra yan jadmané nglaksanayang yadnya mabuaka ring masa Uncal Balung puniki.

Saantukan urip i manusa tan keni antuk narka duk kapan pacang kaambil, pacang tangkil mawali ka gumi wayah. Yan wénten krama padem ri tatkala rahina Galungan mapanyengker abulan pitung dina, tan wenang kaabén krana Uncal Balung sakadi aturé wawu. Riin wénten kabiasaan masekeh ngantos tiba déwasa ayu pacang ngabén, taler wénten utsaha nyulubang mendem sawané mameteng mangda tan nyédani rerahinan sané sedeng mamargi. Palaksanaan upacara puniki akéh sakadi metiosan nganutin désa mawacara, matiosan nganutin becik sané kasungkemin ring soang-soang désa. Becik sané kaanut ring satunggil désa menawi tan prasida kaanggé ring désa tiosan nganutin pararem, kahanan désa, paican galah/pamatut sang sulinggih wiadin empu.

Aab jagat sakadi mangkin, jaman sampun maju lan berubah wénten sané nglaksanayang pamargi tios, purun ngrebak Uncal Balung puniki saantukan tetujon nulus pacang muputang sang matinggal, antuk menawi ngaturang guru piduka, pamayuh déwasa lan tiosan. Perubahan-perubahan asapuniki manawita lugra tan kalugra, mangda galang apadang pamarginé sareng sami sapasira patut ngicén ambah pangruak pamatut prasida nglaksanayang upacara pangabénan ninggal unduké sakadi riin, Nguncal Balung puniki. Laksanané matiosan nganutin désa mawecara lan paica pasuécan pamuput krana naenin kapanggih upacara makingsan di geni sakadi upacara ngabén biasa mawinan wénten pakaeng dadiné pindo ngabén.


sumber: http://www.balipost.com/BaliPostcetak/2007/7/1/ort2.html

Amah Léak

Olih I Wayan Juniartha

Sedeng kena krisis kepercayaan warung tuaké.

Ba tetelu angota sekaa tuaké masuk rumah sakit. Ada ané basangné kembung, ada ané matané kembung, ada ané butuhné kembung. Dokteré ngorahang krana liunan alkohol, liunan magadang, tur kuangan manyuh.

Ni Luh Makin Digosok Makin Sip sing percaya kén dokter. Apabuin kateteluné bah niwang di warung tuaké pas dina Kajeng Kliwon. Nglantas Ni Luh ngalih bantuan supernatural, ngaturang pajati kén Bapa Balian Sakti Tak Cuma Janji.

“Ada papasangan mranén gati di warung iluhé, yén sing cabut sinah sayan ngliunan pelanggané lakar dadi caru,” kéto abet baliané.

Prajani urusan papasangan to dadi topik terkini sekaa tuaké. Tumbén diskusiné sing di tengah warungé, nanging di penggak umahné Ni Luh. Sing ada ané bani maekin warungé, nyeh kena papasangan.

“Kéné ba Bli nasibé dadi jlema Bali, ba gén nyidayang maangkihan abedik, nyujukang warung, ngelah usaha padidi, jeg asli ba ada ané iri tur ngentungin api,” kéto Ni Luh masesambat sambilanga ngabaang sekaané tuak dasa pucung.

Konyangan anggut-anggut. Konyangan sing ngerti nguda di jaman globalisasi-kompetisi kéné enu dogén ada ané nyalanang hobi jelé cara kéto.

“Ulesné, krana léaké masi ba dadi industri ané mengikuti perkembangan globalisasi,” I Kadék Kerikan Gangsa ngemang pendapat.

“Yén pidan nak kéwéh dadi léak, malajahné makelo, bratane liu. Jani, nak ba konyangan dadi beli. Ada pakét-pakétné. Kanti ada pakét hemat ané dadi cicil. Mayah satus tali gén ba lakar nyidayang dadi bojog,” I Kadék ngimbuhin.

Asli jlema ngéndah, ba luung dadi jlema jeg meled pesan pang nyidayang dadi bojog, cicing, tur bangkal. Nguda sing ngléak pang nyidayang dadi Sarah Azhari dogén?

“Lénan kén to, léaké masi ba dueg nyalanang diversifikasi bahan tur produk. Yén papasangan asli Bali sing ngénén, sinah papasangan uli Lombok tur Jawa ané lakar kaadokang. Ba ngelah kerja sama di level nasional léaké ento,” I Madé Crongcong Polo nyelag.

Yén di level lokal, konyangan tukang léaké ba pada ngelah sekaa. Dadiné élah ngembulin musuh tur aluh nyicil pakakas. Yén pakakasé bas mael, nak ba ada masi arisan léak. Ané narik langsung maan pakakas top.

“Mimih, yén ba nyemak gaé ané jelé-jelé, nguda nyidayang jlema Baliné guyub-rukun, salunglung-sabayantaka nah?” Ni Luh masaut, matanné nelik sawiréh pucung tuakné sing ada ané ngusud.

“Béh, sori malu Luh, yén tondén ada klarifikasi warung luhé bersih, sing misi pakakas, sing misi cetik, sing bani Bli nyicipin tuak iluhé. Pang sing krana tuak apucung payu butuh Bline beseh. Luungan ba sing nginem arak bandingan kén sing nyidayang magaé ajak kurenan,” kéto abetné I Nyoman Cicing Bengil.

Brangti sajan-sajan Ni Luh. Ngambrés nyaup pucungé konyangan tur nongdong tuaké makejang. Tuak jaka wayah to. Manisné ngébogin. Nglantas Ni Luh punyah, kaik-kaik nantang léak.

“Yén seken ririh, né bol cangé sepsep. Tantangan terbuka né, sakancan léak dadi bareng berpartisipasi, uli léak lokal, léak nasional, kanti léak binal,” kéto Ni Luh nantang.

Ketug anggota sekaa tuaké. Ujan sedeng bales-balesné, magpag tengah lemeng, listriké sedeng mati, Ni Luh kaik-kaik cara karauhan. Prajani serbi guminé.

Nanging, kanti tuun panginané sing masi ada léak ané nelok. Da san bangkal tur cluluk, bojog gén ba sing ada ngenah.

“Mirib krana ujané bas bales, sing ada léaké ané pesu. Nyeh yén seragam clulukné belus, nyeh masi kena demam, pilek, tur influenza. Patutné, yén ngundang léak i raga nyediaang masi jas hujan, payung, sénter, tur balsem,” I Nyoman maboya.

“Mirib masi krana Galungan. Nu telah bayun léaké suud ngayah tur muspa. Dadiné sing ada ané nyak pesu. Apabuin yén suud Galungan nak sing dadi nyemak gaé-gaé né berkaitan jak niskala. Sinah sekaa léaké libur masi pas nguncal balung,” I Madé bareng macanda.

Léak sing ada teka, payu Ni luh ané bah niwang. Awakné kebus, basangné kembung. Dokter ngorahang influenza tur overdosis tuak. Balian ngorahang Ni Luh kena babainan. Sekaa tuaké ngorahang Ni Luh kena sakit Bali.

“Yadiastun léaké punah, nak lakar tetep liu jlema Baliné sakit ngéndah. Sawiréh, ané ngranayang boya ja pakakas boya ja virus, nanging iri atin i ragané kén nyama ané jemet magaé. Demenan nu i raga nepukin nyamané tiwas sing ngelah apa bandingan kén nyamané suksés tur sugih. Iri ati to ba sakit Bali, iri hati to ba léak ané paling aéng, ” I Nyoman mabarang.


sumber: http://www.balipost.com/BaliPostcetak/2007/7/1/ort1.html