Toko Online terpercaya www.iloveblue.net

Toko Online terpercaya www.iloveblue.net
Toko Online terpercaya www.iloveblue.net

Wednesday, 23 September 2009

Satua

I Gusti Madé Sutjaja

Wang Baliné anak cacep pesan yan mapidabdab lakar ngéras-érasang kruna. Kruna ‘satua’ anak bisa kaérasang dadi ‘sat tuara ada’ mapan liu pesan satuané anak tusing ada paiketanné ajak apa ané katepuk wiadin katingal; apanan ané ada di sekalané. Ulian ento lantas apa-apanan ané marupa satua, pedas ento lakar, di pangawitné, kasangsayain kadi sat tuara ada. Ené ambah apanga i raga dadi tangar; apanga i raga dadi tusing lénga; apanga tusing nalipuk takilan puyung.

Nanging anak liu pesan ada satua ané patut dadi tetuladan ané ada paiketanné ajak makudang-kudang paindikan; apa ké ento indik corah, daya, lengit, mayus, satia, muah ané lénan. Paindikanné ento, lantas, dadianga bantang wiadin lelampahan satua ané bisa nutdut keneh di pariidupan kramané dijanan. Di ragragan nguni ada koné ragragan satua ané ngalampahang pariindikan satia anak muani ajak kurénané. Apa ké satuané saja ada wiadin tusing, anak ané ada saja satuané ento. Sang mangawi wiadin sang ngragrag anak saja ngelah ragragan di paminehné –anak galang ngenah marawat– ané lantas satuanga. Dadiannya ia ngawi satua. Yaning anggo sasambatan buka janiné anak ené ané kasengguh ngéka-rasa, basa Inggrisné engineering, apanga ada pikolih marupa cakepan satua tur pamineh nutdut di satuané. Yaning tusing ada utsaha pangéka-rasa, pedas suba bakalan tusing ada apanan di jagaté. Kéto koné sasambatané ané dadi pagancan ngalimbakang pikolih di jagaté uli nguni kanti jani.

Nah, parindikan satia di satuané, ada tuturan satua ané madan I Nengah Jimbaran. Katuturang koné ia ngelah kurenan jegég nanging duk ada gering ngutah mising di Jagat Badung duk Warsa 1903 Masehiné kurenané pejah lantas kapendem di Sema Bantas. Kabatek baan sebet tur rasa satianné lantas lemah peteng wainan ia pules di gumukan papendeman krenané. Liu kramané pakrimik ngendehang ia suba buduh.

Duk dina anu, dugas ia pules di semané lantas Sang Panguasa Semané nekain ia. Lantas ia kasapa yaning edot nepukin kurenané apanga ia nututin Sang Panguasané nanging ia tusing dadi mamunyi nang abuku yaning suba nepukin kurenané. Gelisang satua, koné, lantas Nengah Jimbaran nepukin kurenané tur ia katuturin apanga tusing nyebetang awakné mapan ia lakar maan buin kurenan ané luwihan. Saja koné ia maan kurenan maya mapan kramané tusing taén nepukin kurenané totonan tur Nengah Jimbaran dadi ririh maubad-ubadan. Dadi lantas ia katibén kasugihan brana. Ulian ento lantas ia buin nganténin anak luh ané seken wang manusa. Dugasé ento lantas kurenan mayanné ilang kija kadén tan paundukan. Akéto koné lalampahan satuané.

Yan jani, ngudiang dadi satuané ngalimbak indik pinakit-pinakit anyar ané teka? Pidan anak ané ada tuah flu biasa lonto. Pangawit, ada kasenggguh flu Hong Kong, lantas dadi flu burung mapan liu pesan sorohan burungé, minakdinné siap wiadin kedisé ané bisa makeber joh, katenger bisa ngalimbakang pinakité. Ané paling janina ada kasambatang flu ‘babi’. Yaning kruna ‘babi’-né dadiang kruna Bali apanan lantas dadinné? Apa ké saihanné kucit, bangkung, céléng, bangkal? Ané encénan lakaran dadianga adan buat nyambatang pinakité anyaré ené?

Ada anak ané nyambatang buka kakéné: Adan dogén adi sangetang pesan; ané patut sangetang tuah kénkénang ngaé wiadin ngawi satua apanga anaké kena gering buka kéto dadi seger; dadi ia buin égar di pagubuganné; dadi ia buin magegonjakan ajak pakadanganné; tusing lakara ia katuutin ka sema di tongos anaké suba pragat idup di guminé. Ané tusing bakalan pragat tur tetep nongos di guminé tuah pinakité wiadin geringé totonan. Kénkénang lakara ngaé ragaragan apanga sang pangawi bisa ngawi satua wiadin lelampahan apanga dadi cakepan ané dadi kapaca baan kramané tur nutdut rasa di paminehné?

sumber: http://www.balipost.co.id/mediadetail.php?module=detailberitaindex&kid=19&id=17518

Carik

Olih I Wayan Juniartha

Gumi Bali to tanah melah koné, nanging ngudiang sayan ngabedikang dogén kramané ané nyak ngolah tanah?

”Yéh, pelih sajan omongané to. Nyén ngorahang sayan ngabedikang?,” I Madé Kangin Kauh salah tampi nyautin.

Baca gén iklané di koran. Sabilang wai liu sajan ada iklan kramané ngadep tanah. Nang jalan-jalan ka désa, di sabilang bucu ada papan majujuk ”Tanah ini dijual”, ”Tanah ini dikontrakkan”. Ada ané nganggo papan triplék daki, ada ané nganggo papan maal tur misi adan perusahaan asing. Ada papan ané majujuk di karang embang ané isiné tuah padang teki, ada masi ané majujuk di carik ané sedeng kuning padiné.

Ada nasi papan ané misi paneges ”Tanah ini milik perusahaan...”, ”Sawah ini milik Puri...” Jeg serem gati, asli ba taén macongkrah saling tigtig marebut tanah. Dadiné selalu curiga, nyeh yén jlema ané liwat lakar mlaibang tanahne. Asli kadéna yén mati lakar ngaba tanah.

Ada masi papan ane matulisan ”Jual tanah urugan”, ané kéné ba adané pedagang écéran, ngadep tanah nganggo ukuran bak truk, boya ja nganggo ukuran are lan depa.

”Artiné nak nu demen sajan krama Bali-né ngolah tanah. Ada ané demen ngadep, ada ané demen meli, ada ané demen dadi makelar---kija-kija nanjaang tanah, uli tanah timpal kanti desa tur palaba pura,” kéto abetné I Madé.

Kikik-kikik krama sekaa tuaké. Yén I Madé baang mapeta jeg asli mula lakar buwung diskusi. Timpalé nganginang, I Madé asli lakar ngauhang. Sing ketemu dadiné dialogé.

”Sajaan nyem lalah ci Dé, nak timpal-timpalé sedeng diskusi unduk pertanianné, unduk truna-trunané ané lekid, ané géngsi yén orahin dadi petani,” keto abetné I Kadék Baas Barak.

Nelik matané I Madé. Mara ningeh kata petani gén ba langsung kumat alérginé. I Madé nak uli pidan sing demen magaé daki, sing demen pesu peluh. To makrana duk ya nu dadi murid, I Madé milih olah raga catur, boya ja voli tur bulu tangkis. To makrana di subané tamat, carik reramané krama Banyuwangi ané ngarap, I Madé demenan nyemak gaé ingan, dadi dagang ubad tur calég. Yadiastun liu mapeta, nanging lakar sing pesu peluh, paling bungutné gén makuah.

”Sakit Gedé! Jaman ba maju kéné nu orahin ci truna-trunané dadi petani. Asli ci demen nepukin truna-truna i ragané daki kena endut. Sing luwungan magaé di hotél truna-trunané, jenengné dadi kedas, ganteng madasi, tur magaji bulanan. Yén di carik, ba daki, pipisé telah amah tungro, wereng, pupuk, pajak tanah. To yén maan mupu, yén cariké ba serung umah, uli dija lakar alihang yéh,” kéto I Madé ceramah.

Ba mulai makuah bungutné. Ba mulai tudang-tuding limané. Ba gaya calég kampanye ya.

Yén ba kéné asli ba sing ada selah diskusi.

”Kéné ba yén nuturang unduk ané ba ketil tur kéwéh sajan. Yadiastun nyak truna-trunané dadi petani, nanging cariké ba kadong dadi umah, vila, kantor, lakar kudiang masi. Yadiastun cariké nu ada, truna-trunané nyak dadi petani, nanging i raga boya ja Presiden, Menteri, Gubernur, ané nyidayang nuwunang harga pupuk, ané nyidayang mabasang cariké uli pajak.”

Né ba raos kutang-kutang adané, nuturang tuak labuh; punyah buwung, gedeg payu.

sumber: http://www.balipost.co.id/mediadetail.php?module=detailberitaindex&kid=19&id=17519